ARCHITOUR
Dimension 72 – mei 2024
Het kleinschalig oeuvre van ATELIER VENS VANBELLE neemt een bijzondere plek in het Vlaamse architectuurlandschap in.
Dries Vens en Maarten Vanbelle, het tweekoppige team achter ATELIER VENS VANBELLE, maken sinds de oprichting in 2006 vooral furore met hun buitenissige eengezinswoningen. Enkele maanden voor de eigenlijke architour gaan we bij hen langs in de Brugse poort in Gent. Het gebouw aan het Fonteineplein (1) springt in het oog door de gele trap die naar hun atelier op de tweede verdieping leidt. Hun kantoor reikt tot op de derde verdieping met een vergaderzaal en een terras. Op het gelijkvloers en de eerste verdieping woont Maarten.
We bekijken enkele maquettes vooraleer we naar Berlare rijden voor een bezoek aan ‘W109 – Alex’. Het gastenverblijf en filmzaaltje is door de eigenaar omgedoopt tot ‘Het Paard Juul’ naar de vorm van de aanbouw – al zien we er zelf een badeendje in. Vanop de straat piept het als een vuurtoren boven de tuinmuur uit. Het parcours naar het gastenverblijf vertrekt in een sas tussen woning en aanbouw en duikt dan de keldergang in die de omtrek van het gebouwtje volgt. Voorbij een sanitaire cel, een bar en cinemazaaltje, stap je dan naar buiten om via een stalen spiltrap naar de verdieping te klimmen waar een houten cocon de leef- en slaapruimte omvat. Je kan ook verder omhoog naar het balkonnetje aan de ‘vuurtoren’ met een fijn uitzicht over de omgeving. Een buitendouche moet de belevingsmogelijkheden nog vervolledigen. De houten cocon bestaat uit een stapeling verzaagde kertopanelen die in het atelier geprefabriceerd is. Twee ronde raamopeningen kijken uit op de omgeving, terwijl een glazen deur uitgeeft op een groene helling die naar de tuin leidt. De buitenzijde van het gebouw is bekleed met bruingelakte geprofileerde staalplaten. Het is typisch ATELIER VENS VANBELLE, eigenzinnig, maar bedacht vanuit een logica die klopt.
De dag van de architour starten we in een rijwoning in de 19de-eeuwse gordel van Gent. Wanneer je door de voordeur stapt wordt je blik meteen opwaarts gezogen. De trappenhal is volledig opengemaakt tot in de nok. Het licht valt overvloedig binnen. Vanop een verhoogje kijkt de keuken op de hal en over de keldertrap naar buiten. De hoge eetruimte leidt naar de leefruimte waar een kwartronde uitsparing uit het betonnen plafond voor het contact met de bovengelegen kantoorplek zorgt. Aan die werkplek is een smal terras vanaf waar het groen van de tuin over lijkt te lopen in het achtergelegen park. Het openmaken van de hal resulteert in het verlies van enkele vierkante meters, maar de ruimtelijke meerwaarde is groot, de slaapkamers en badkamer profiteren allen van de lichtrijke traphal dankzij extra doorzichten en daglicht.
De volgende rijwoning is een nieuwbouw, al zou je eraan kunnen twijfelen als je door de woning loopt. De architecten kozen voor een gemengde structuur, met o.a. baksteen, staal en beton maar eiken balken zijn het meest beeldbepalend. De forse houten balken met vierkante sectie zijn ook als kolommen gebruikt en versterken de indruk dat het om een oud gebouw zou kunnen gaan. De nieuwbouw vervangt een café waar vee verhandeld werd, dat valt nog af te leiden uit de ringen ingemetseld in de tuinmuren en de vroegere stal achter in de tuin, waar ook nog voederbakken zijn. De houten dakstructuur van de stal is met polycarbonaatplaten bedekt. Een deel van het dak is in serreglas dat kan openschuiven waardoor op de verdieping een zonnig terras ontstaat.
Voor onze volgende stop gaan we langs in de Tarbotstraat. Zo’n vijftien jaar geleden bood stad Gent er de vestibule van de vroegere gemeenteschool voor meisjes te koop aan. Biedingen moesten vergezeld gaan van een voorontwerp. De architecten grepen de karakteristieke gevel, naar een ontwerp van stadsarchitect Charles Van Rysselberghe, aan als uitgangspunt voor de woning. De deur- en vensteropeningen werden geponst uit het woonvolume aan de straat. Die ‘voids’ vormen de ingang, keuken en bureauruimte. In de tussenliggende volumes zijn de dienende functies ingewerkt, zoals het gastentoilet, het aanrecht, maar ook de trap naar de verdieping. Doordat de ruimtes in deze ‘voids’ opgetild zijn, hebben ze een bijzondere relatie met de straat waarmee ze in heel direct contact staan via de grote ramen. De vorm en plaats van de ramen zijn ook doorgetrokken in de achtergevel. Een vide centraal in de woning verspreidt daglicht in het hart van de leefruimte, het spiegelglas van de wanden zorgt dat er geen inkijk is in het slaapgedeelte dat rond deze vide georganiseerd is.
Deze vrijstaande woning op een kavel in de rand van Gent heeft langs de straatzijde een blinde maar sprekende gevel, door de abstracte compositie van het metselwerk en de regenpijpen. Deze blinde gevel, in combinatie met de geometrie van de symmetrische zijgevels, het metselwerk en het schrijnwerk, zorgen ervoor dat het gebouw in de buurt ‘het fabriekske’ genoemd wordt. Het spel van een schijnbaar oud gebouw dat een nieuwe invulling heeft gekregen is binnenin doorgetrokken. De leefruimte heeft de gezelligheid van een brasserie. Een hoekverdraaiing van 45 graden geeft dynamiek aan het rechthoekige grondplan. Centraal in de leefruimte is een vide, met onder de trap een gemetselde plantenbak. Op de verdieping zijn de kamers op de hoeken geplaatst, waardoor er tussenruimtes ontstaan voor een badkamer en speelruimtes.
We eindigen onze architour bij de verbouwing van een rijwoning in Ledeberg. De structuur in houtskelet, op een grid waarin structurele kruisen opduiken en lichtstraten en gesloten vlakken elkaar afwisselen, loopt door tot in de tuin waar ze een begroeide pergola vormt. De wanden zijn in multiplex. Het veelhoekig keukenblok in geborsteld staal contrasteert met het hout en de rode gepolierd betonnen vloer. De tuinberging achteraan de tuin is afgewerkt met een spiegelende bekleding, een ingreep die we meerdere keren zagen opduiken. De spiegeling zorgt voor een verdubbeling van de structuur van de pergola, maar ook voor de dematerialisatie van de berging. Net als bij de andere projecten van ATELIER VENS VANBELLE is het ontwerp van deze woning frivool maar niet vrijblijvend.
Redactie: Arnaud Tandt
PEOPLE & PROJECT
Nieuwe dynamiek in en rond modernistisch kerkgebouw
In de Lokerse wijk Spoele gaan kinderen na schooltijd sinds kort opnieuw naar de kerk. De modernistische Sint-Jozefkerk, door omwonenden beschouwd als een ankerpunt in de omgeving, werd er herbestemd als buitenschoolse kinderopvang. Het Gentse architectenbureau Bressers Architecten bracht licht en lucht in het gebouw en maakte het met gerichte ingrepen klaar voor de toekomst. ...
