ARCHITOUR  
Dimension 70 – november 2023

Callebaut Architecten

Het werk van Callebaut Architecten staat nooit op zichzelf, altijd gaan ze aan de slag met bestaand patrimonium, vaak gebeurt dit in teamverband. Het verzoenen van oud en nieuw betekent ook het verzoenen van verschillende zienswijzen, waardoor een gelaagd resultaat ontstaat.

We hebben met Wouter Callebaut afgesproken in het kantoor, ondergebracht in de 18^de-eeuwse orangerie bij een kasteel in Drongen. We zijn niet onbekend met deze plek of de projecten waarmee het bureau aanzien verwierf. Enkele jaren geleden bezochten we Willy Van der Meerens Woning Roelants tijdens de renovatie. Uiteraard gingen we zelf ook al langs in Het Predikheren in Mechelen waar ze Korteknie Stuhlmacher Architecten en Bureau Bouwtechniek bijstonden bij de transformatie tot bibliotheek – dezer dagen is de kerk aan de beurt. Het is een voorbeeld van ruïneuze restauratie waarbij het patina niet wordt weggevaagd, maar het verval in de tijd bevroren lijkt. Dat sluit niet uit dat het gebouw technisch en bouwfysisch naar de hedendaagse standaarden wordt gebracht.

Godshuis Van der Biest – Callebaut Architecten

Vandaag gaat de tocht richting Antwerpen, met een eerste stop bij ‘Godshuis Van der Biest’. Tot 1967 bood de site onderdak aan bejaarde en gebrekkige vrouwen. Het godshuis bestaat uit een kapel, twee vleugels godshuisjes en een washuis rondom een ingesloten binnentuin. Het geheel werd in opdracht van AG Vespa voor het OCMW verbouwd tot een inloopadres voor personen die moeilijkheden ondervinden voor zelfstandig wonen. De godshuisjes vormen nu aaneengesloten kantoorruimtes, een deel van de zoldervloer is opgebroken zodat er meer licht binnenvalt en een grotere ruimtelijkheid ontstaat. Halverwege de binnentuin zorgt een glazen passerelle voor een beschutte verbinding tussen de twee vleugels. De achterliggende tuin is een meer intieme zone waarrond activiteiten zoals psychologische begeleiding die meer privacy vergen, gegroepeerd zijn. Er ging extra aandacht naar de tussenzones aangezien daar de informele contacten plaatsvinden waar ongedwongen de moeilijker zaken gezegd kunnen worden. De kapel aan de straatzijde is een café geworden, de uitwisseling met de buurt werkt drempelverlagend voor wie de site bezoekt. Het is een monument dat mensen samenbrengt.

Hotel Dumont – ZOOM architecten i.s.m. Callebaut Architecten

Onze volgende halte is het neogotische Hotel Dumont. Na een besloten ontwerpwedstrijd werd het team van Callebaut architecten en ZOOM architecten geselecteerd om op de site de nieuwe kantoren en een ontmoetingscentrum te realiseren voor de organisaties Literatuur Vlaanderen en Iedereen Leest. Een belangrijk aspect van de restauratie was het slopen van de aangebouwde uitbreidingen van de jaren 80. Het waardevolle gebouw werd hiermee morfologisch voor een belangrijk deel terug naar zijn oorspronkelijke toestand gebracht. Het vrijgekomen binnengebied werd getransformeerd tot een publiek toegankelijke literaire binnentuin met daarin een centraal gelegen ontmoetingspaviljoen of ‘boekenkast’ met een ondergrondse boekenopslag. In de historische gebouwen werden boxen ingeschoven met de lift en trappen, of het sanitair. In elke kantoorruimte werd centraal een geheel van boekenkasten en verhoogde vloeren geplaatst, met daarin de technieken. Nu de site nieuw leven werd ingeblazen, is het wachten op bijkomende subsidies voor de rest van de broodnodige restauratie.

Campus Cadix Van Averbeke – Korteknie Stuhlmacher Architecten i.s.m. Bureau Bouwtechniek en Callebaut Architecten

Met het Van Averbeke gebouw opende Antwerpen in de jaren 20 een school op het Eilandje zodat de kinderen van havenarbeiders onderwijs konden genieten. Vandaag behoort de campus tot één van de grootste scholen in Vlaanderen. Met maar liefst 24.000 m² biedt het niet alleen creatieve richtingen aan, maar ook technische opleidingen voor een 1175-tal leerlingen en cursisten. Naast de historische gebouwen is er ook een nieuwbouw opgetrokken. Korteknie Stuhlmacher Architecten tekenden voor beide delen. In het voortraject waren ook HildundK en Bureau Bouwtechniek betrokken. Callebaut Architecten voerden het historisch onderzoek, maakten de restauratiedossiers op en begeleidden de erfgoedcomponenten tot op de werf voor het ontwerpteam.

In het historische deel kregen de bestaande pleinen en koeren hun centrale rol terug, aangevuld met nieuwe schoolplaatsen uitgesneden uit de historische hangars. De bestaande klaslokalen hebben genereuze afmetingen. Om deze kwaliteiten optimaal te behouden is er niet gewerkt met verlaagde plafonds, maar met ontdubbelde muren tussen de lokalen waarin de ventilatiekanalen lopen – een idee dat ook in August is toegepast. Op basis van kleuronderzoek werden de oorspronkelijke tinten teruggebracht, ondersteund door een spel met gekleurde tegels die ook de nummers van elke verdieping vormen ter oriëntatie. Een bijzondere plek is de zolderruimte: het licht valt er niet alleen binnen via nieuwe dakkapellen, maar het bestaande systeem van lichtrijke patio’s werd in ere hersteld.

August – Vincent Van Duysen Architects i.s.m. Callebaut Architecten

We maken een tussenstop aan de Shop, een modernistisch betonnen gebouw door Callebaut Architecten gerenoveerd, waar havenarbeiders dagelijks hun opdrachten kregen. Nu zijn er een dancing en klimzaal in ondergebracht, waardoor een deel van de structuur aan het oog onttrokken wordt. We lopen ook even binnen in de Montevideo waar de renovatie van de historische hallen in de eindfase zit.

Op de site van het voormalige Militair Hospitaal van Antwerpen ligt August, waarvoor Vincent Van Duysen Architects en Callebaut Architecten de handen in elkaar sloegen. Het neoklassieke monument staat op de erfgoedlijst, dus het was van het grootste belang om het historische DNA van de site en de omgeving te respecteren en er het ambitieuze horecaproject August te realiseren. Wouter wijst op enkele ritmeringen in de gevel die volgens de voorzet van Vincent Van Duysen door zijn team verder uitgewerkt zijn. De verhoudingen komen terug in de oude gaanderij. De gerestaureerde kapel vormt het hart van het project, maar tot in de kamers is het oog voor detail opvallend.

Academie – Robbrecht en Daem architecten i.s.m. Callebaut Architecten

Terug in Gent gaan we naar een van de grootste projecten die de laatste jaren in de binnenstad zijn ontwikkeld. De site van de academie is door verschillende architecten onderhanden genomen, met restauratie, verbouwing en nieuwe delen. Als rode draad komen telkens stalen elementen terug. Callebaut Architecten stonden Robbrecht en Daem architecten bij voor de restauratie van het hoofdgebouw. De ruïneuze restauratie is hier herkenbaar in de gevel. Het zichtbaar laten van de littekens van verschillende bouwfasen vergde enige overredingskracht van de architecten om de andere partners in het bouwproces mee te krijgen. In combinatie met de verfijnde stalen balkons, balustrades en luifels bepaalt dit palimpsest nu de uitstraling van de zijgevels. De representatieve gevels daarentegen zijn in hun oude glorie hersteld. Een monumentale betonnen trap, naar een ontwerp van Robbrecht en Daem architecten ontsluit de appartementen en kantoren én leidt binnenkort ook naar het nieuwe kantoor van NAV!

Villa De Nil – Caan architecten i.s.m. Callebaut Architecten

De dag eindigen we bij een villa van Emile De Nil in Sint-Denijs-Westrem. De buitenzijde werd meticuleus gerestaureerd, inclusief de cimorné, de decoratieve cementlaag waarin stukjes glas verwerkt zijn. Binnenin voegden Caan architecten een nieuwe inrichting toe. Waar mogelijk werden originele elementen behouden, op verschillende plekken ontdekt achter lagen nieuwe bekleding – zelfs de glazen ruitjes van voordeur waren weg geplamuurd. Blootleggen van wat was, opgelopen littekens inclusief, verraden zoals steeds de zachte hand van Callebaut Architecten.

callebaut-architecten.be

Redactie en foto’s: ir.-arch. Arnaud Tandt